အသုံးချစွမ်းအင်

အသုံးချစွမ်းအင်

သမိုင်းကြောင်းဆိုတာ စိတ်သက်သာရာရမှုတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ သမိုင်းက ကျွန်တော်တို့ လက်ရှိရောက်နေတဲ့ အချိန်နဲ့ နေရာကို နားလည်စေသလို၊ ကျွန်တော်တို့ ဒီနေရာကို ရောက်လာဖို့အတွက် အတိတ်က လူသားတွေ ဘာတွေလုပ်ဆောင်ခဲ့လဲ ။  ဘယ်လိုတွေ ရှင်သန်ခဲ့လဲဆိုတာကို တန်ဖိုးထားတတ်စေပါတယ်။

အထူးသဖြင့် အတိတ်က လူသားတွေရဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းတွေကို သိရှိရတာဟာ ကျွန်တော်တို့ကို ခွန်အားတစ်မျိုး ပေးစွမ်းပါတယ်။ လူသားတွေ ဘာတွေအောင်မြင်ခဲ့လဲ ။  ဘာတွေကို ကျော်လွှားရှင်သန်ခဲ့လဲ ။ ပြီးတော့ သူတို့ထဲက တချို့ဟာ ကျွန်တော်တို့ ဒီနေ့ခေတ်မှာ နေထိုင်ရတာ ပိုကောင်းလာအောင် ဘယ်လိုတွေ ကြိုးစားပေးခဲ့လဲဆိုတာကို သိရတာမျိုးပေါ့။

နယ်လီ ဘလိုင်း (Nellie Bly) အကြောင်းကိုမိတ်ဆွေ ကြားဖူးပါသလား။ သူမဟာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းမှာ အလွန် စိတ်ဓာတ်ခွန်အားပေးနိုင်တဲ့ သတင်းထောက်တစ်ဦး ဖြစ်ပါတယ်။

"နယ်လီ ဘလိုင်း" ဆိုတာ ကလောင်အမည်တစ်ခုပါ။ ၁၈၆၄ ခုနှစ်၊ ပစ်တ်စဘတ်မှာ သူမကို မွေးဖွားချိန်မှာတော့ အဲလိဇဘတ် ဂျိန်း ကော့ခ်ရန် (Elizabeth Jane Cochran) လို့ အမည်မှည့်ခဲ့ပါတယ်။ သူမ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်မှာ ဖခင်ဖြစ်သူ ဆုံးပါးသွားပြီးနောက် သူမနဲ့ သူမရဲ့ မိခင်၊ မောင်နှမ ၁၄ ယောက်တို့ဟာ ငွေကြေးအကျပ်အတည်း ဖြစ်ခဲ့ကြလို့ နယ်လီဟာ ငွေရှာဖို့အတွက် အပြင်ထွက် အလုပ်လုပ်ခဲ့ရပါတယ်။

အဲ့ဒီခေတ်တုန်းက အမျိုးသမီးတွေဟာ သတင်းစာလောကမှာ တွေ့ရခဲသလို၊ သတင်းထောက်လုပ်ဖို့ကိုလည်း တားမြစ်အားပေးခြင်း မရှိတဲ့ အချိန်မျိုးပါ။ ဒါပေမဲ့ နယ်လီဟာ ဒေသခံသတင်းစာတိုက်တစ်ခုမှာ တစ်ပတ်ကို ၅ ဒေါ်လာနဲ့ အလုပ်ရအောင် ကြိုးစားနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူမကို ကလေးထိန်းတာနဲ့ အိမ်မှုကိစ္စတွေလိုမျိုး အိမ်တွင်းမှုကိစ္စတွေကိုပဲ ရေးခိုင်းခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီလို ကန့်သတ်ထားတဲ့ကြားကပဲ သူမရဲ့ ကော်လံဟာ လူကြိုက်များလာပြီး... နောက်ပိုင်းမှာ အမျိုးသမီးတွေအပေါ် လွှမ်းမိုးနေတဲ့ ကွာရှင်းပြတ်စဲခြင်းဥပဒေတွေရဲ့ သက်ရောက်မှုတွေလိုမျိုး ပိုပြီး ခိုင်မာလေးနက်တဲ့ စုံစမ်းထောက်လှမ်းရေး သတင်းတွေကို စတင်ရေးသားနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

၁၈၈၇ ခုနှစ်မှာ သူမဟာ နယူးယောက်ကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး နာမည်ကျော် သတင်းစာထုတ်ဝေသူ ဂျိုးဆက် ပူလစ်ဇာ (Joseph Pulitzer) နဲ့ တွေ့ဆုံနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ သူမက သူ့ရဲ့ New York World သတင်းစာတိုက်မှာ အလုပ်လုပ်ချင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပူလစ်ဇာက သူမရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှုကို စမ်းသပ်တဲ့အနေနဲ့... သူမရဲ့ ပထမဆုံးသတင်းဟာ Blackwell’s Island Asylum လို့ခေါ်တဲ့ နာမည်ဆိုးနဲ့ ကျော်ကြားတဲ့ "အမျိုးသမီး စိတ်ကျန်းမာရေးဆေးရုံ" ရဲ့ အခြေအနေတွေကို စုံစမ်းဖို့ ဖြစ်ရမယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီမှာ ထူးခြားချက်က... နယ်လီဟာ အဲ့ဒီဆေးရုံထဲကို အရုပ်ဆိုးအကျည်းတန်စွာနဲ့ လျှို့ဝှက် ဝင်ရောက်ရမှာပါ။ တခြားနည်းနဲ့ ပြောရရင်တော့... သူမဟာ စိတ်မနှံ့သူတစ်ယောက်လို ဟန်ဆောင်ပြီး အဲ့ဒီဆေးရုံမှာ လူနာအဖြစ် အဖမ်းခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဟာ လုံးဝ မလွယ်ကူတဲ့ အလုပ်ပါ။ သူမဟာ အမျိုးသမီးတွေအတွက် ယာယီတည်းခိုခန်းတစ်ခုမှာ တည်းခိုခဲ့ပြီး... မျက်နှာမှာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေတဲ့ ပုံစံပေါက်အောင် တစ်ညလုံး မအိပ်ဘဲ နေခဲ့ပါတယ်။

နယ်လီဟာ ဖရိုဖရဲဖြစ်နေတဲ့ ပုံစံမျိုးဖမ်းပြီး စိတ်မနှံ့သလို ဟန်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ စိတ်ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးမှုတွေအပြီးမှာတော့ သူမကို Blackwell’s Island ဆေးရုံဆီ ပို့လိုက်ပါတော့တယ်။

အဲ့ဒီမှာ သူမဟာ ငရဲခန်းလို အခြေအနေတွေကို ကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့ခဲ့ရတယ်။ ရိုင်းစိုင်းတဲ့ ဝန်ထမ်းတွေ၊ စိတ်ဝေဒနာရှင် အမျိုးသမီးတွေကို ကြိုးတွေနဲ့ တူတူတွဲချည်ထားတာတွေ၊ ကြွက်တွေအုန်းအုန်းထနေတဲ့ လူနာဆောင်တွေ၊ ပုပ်သိုးနေတဲ့ အစားအစာတွေ၊ ညစ်ပတ်တဲ့ သောက်ရေနဲ့ အတူတူမျှသုံးရတဲ့ ရေချိုးရေတွေ... ဒါတွေအပြင် ရက်စက်တဲ့ အပြစ်ပေးမှုတွေကိုပါ သူမ မြင်တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ သူမ ချက်ချင်းသတိထားမိတာတစ်ခုကတော့ အဲ့ဒီက အမျိုးသမီးအတော်များများဟာ တကယ်တမ်း စိတ်မနှံ့သူတွေ မဟုတ်ကြဘဲနဲ့ ရက်ရက်စက်စက် အနှိပ်စက်ခံနေရတာပါပဲ။ နယ်လီကတော့ "ဘယ်လို ကျန်းမာတဲ့သူမျိုးမဆို အဲ့ဒီနေရာမှာ နာရီအနည်းငယ်လောက် နေလိုက်ရရုံနဲ့တင် စိတ်ဓာတ်တွေ ပျက်ပြားသွားနိုင်တယ်" လို့ ယုံကြည်ခဲ့ပါတယ်။

ဆေးရုံရောက်တဲ့ အချိန်ကစပြီး နယ်လီဟာ သူမရဲ့ အရူးဟန်ဆောင်မှုကို ရပ်တန့်လိုက်ပြီး ပုံမှန်အတိုင်းပဲ နေထိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူမ သတိထားမိတာက... သူမ ပုံမှန်အတိုင်းလုပ်တဲ့ အပြုအမူတိုင်း (ဥပမာ- ဝန်ထမ်းတွေကို သူမရဲ့ ခဲတံယူထားသလားလို့ မေးတာမျိုး) ကိုတောင်မှ စိတ်ရူးပြန်နေတဲ့ သက်သေအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရတာပါပဲ။ "ကျွန်မ ပိုပြီး စိတ်မှန်လက်မှန် ပြောဆိုလေလေ၊ ကျွန်မကို ပိုပြီး အရူးလို့ ထင်ကြလေလေပဲ" လို့ သူမက ဆိုပါတယ်။ အခြေအနေ အဆိုးဆုံး လူနာတွေကိုတောင် ဝန်ထမ်းတွေက တမင်တကာ ရန်စနှောင့်ယှက်တာတွေကိုလည်း သူမ မြင်တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။

၁၀ ရက်အကြာမှာတော့ New York World သတင်းစာတိုက်က အမှန်တရားကို ဖွင့်ပြောလိုက်ပြီး သူတို့ရဲ့ သတင်းထောက်ကို ပြန်လွှတ်ပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ တကယ့်ကို တုန်လှုပ်ချောက်ချားစရာ ကောင်းတဲ့ တာဝန်တစ်ခုပါ။ ဒါပေမဲ့ နယ်လီဟာ သူမရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကို "Ten Days in a Mad-House" (အရူးထောင်ထဲက ၁၀ ရက်) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဆောင်းပါး နှစ်စောင် ရေးသားခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီဆောင်းပါးကြောင့် အမေရိကန်လူထုရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးဆေးရုံတွေနဲ့ စိတ်ဝေဒနာအပေါ် အမြင်တွေဟာ လုံးဝ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပါတယ်။

သူမရဲ့ ဆောင်းပါးကြောင့် အစိုးရက အဲ့ဒီဆေးရုံအတွက် အသုံးစရိတ်ကို ဒေါ်လာ တစ်သန်းအထိ တိုးမြှင့်ပေးခဲ့ရပါတယ်။ ပိုပြီး အံ့သြဖို့ကောင်းတာက သူမရဲ့ အကြံပြုချက်တွေကို သက်ဆိုင်ရာဌာနက လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး နှစ်အနည်းငယ်အကြာမှာတော့ အဲ့ဒီ ရက်စက်တဲ့ဆေးရုံကြီးကို လုံးဝ ပိတ်ပစ်လိုက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

နယ်လီ ဘလိုင်းဟာ နာမည်ကျော် သတင်းထောက်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ သူမဟာ အစိုးရရဲ့ အဂတိလိုက်စားမှုတွေကနေ ကလေးသူငယ် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားတဲ့ အရှုပ်တော်ပုံတွေအထိ ပြင်းထန်တဲ့ စုံစမ်းထောက်လှမ်းရေး သတင်းတွေကို ဆက်တိုက် ရေးသားခဲ့ပါတယ်။

၁၈၈၉ ခုနှစ်မှာတော့ သူမဟာ Jules Verne ရဲ့ ဝတ္ထုထဲက Phileas Fogg ရဲ့ "ကမ္ဘာပတ်စံချိန်" ကို ချိုးဖျက်နိုင်သူအဖြစ် ပိုပြီး ကျော်ကြားလာခဲ့ပါတယ်။ သူမဟာ မိုင်ပေါင်း ၂၄,၉၀ evil ခရီးကို ၇၂ ရက်နဲ့တင် အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီခရီးစဉ်အတွင်းမှာ သူမဟာ Jules Verne နဲ့ ပါရီမှာ တွေ့ဆုံခဲ့သလို၊ တရုတ်ပြည်က အနာကြီးရောဂါသည် စခန်းတွေဆီ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ဆူးအက်တူးမြောင်းတစ်လျှောက် ခရီးနှင်ခဲ့ပါတယ်။ သင်္ဘောတွေ၊ ရထားတွေနဲ့ တစ်ခါတလေမှာ မြည်းတွေကို စီးပြီး သူမ ကမ္ဘာပတ်ခဲ့တာပါ။

နယ်လီ ဘလိုင်းရဲ့ ကမ္ဘာပတ်ခရီးစဉ်မှာ ထူးခြားတဲ့အချက်က... တခြားသူတွေက သူမရဲ့စံချိန်ကို ချိုးဖျက်ဖို့ ပြိုင်ဘက်တွေအဖြစ် ထွက်ပေါ်လာကြပေမဲ့ သူမကတော့ ဒါကို ပြိုင်ပွဲတစ်ခုလို သဘောမထားခဲ့တာပါပဲ။ သူမရဲ့ သတင်းပေးပို့ချက်တွေကို ကြည့်ရင် သူမဟာ ခရီးစဉ်တစ်လျှောက်က လှပတဲ့ အခိုက်အတန့်တိုင်းကို ဘယ်လောက်တန်ဖိုးထားခဲ့သလဲဆိုတာ သိသာပါတယ်။ "ကျွန်မကတော့ မြူနှင်းတွေကို အမြဲကြိုက်တယ်" လို့ သူမက ရေးခဲ့ပါတယ်။ "နေရောင်စူးစူးအောက်မှာဆိုရင် ရိုင်းစိုင်းပြီး သာမန်ကာလျှံကာ ဖြစ်နေမယ့် အရာဝတ္ထုတွေကိုတောင် မြူနှင်းတွေက နူးညံ့လှပတဲ့ အလင်းရောင်မျိုးနဲ့ ပုံဖော်ပေးတတ်လို့ပါပဲ။"

နှစ်ပေါင်းများစွာအကြာ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းမှာတော့ သူမဟာ ဆားဘီးယားနဲ့ သြစတြီးယားကြားက စစ်မက်ဖြစ်ပွားရာဒေသဆီ သွားရောက်ခဲ့တဲ့ ပထမဆုံး အမျိုးသမီးသတင်းထောက် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီမှာ သူမကို ဗြိတိသျှသူလျှိုလို့ မှားယွင်းသတ်မှတ်ပြီး အဖမ်းခံခဲ့ရပေမဲ့ မကြာခင်မှာပဲ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့ပါတယ်။

ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ သူမရဲ့ အမွေအနှစ်တွေဟာ ဆက်လက်ရှင်သန်နေဆဲပါ။ သတင်းစာပညာဆိုင်ရာ ဆုတွေ၊ သင်္ဘောတွေ၊ အိုက်စကရင်ဆိုင်တွေကနေ ကစားကွင်းတွေအထိ သူမရဲ့အမည်ကို မှည့်ခေါ်ပြီး ဂုဏ်ပြုထားကြပါတယ်။ ဒါဟာ ချွန်ထက်တဲ့ ခဲတံတစ်ချောင်းနဲ့ ပိုပြီးထက်မြက်တဲ့ စိတ်ဓာတ်တစ်ခုတည်းကိုသာ လက်နက်အဖြစ် ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ လူသားတစ်ယောက်ဟာ ဘာတွေစွမ်းဆောင်နိုင်သလဲဆိုတာကို သက်သေပြနေတာပါပဲ။

နယ်လီကိုယ်တိုင် ပြောခဲ့သလိုပါပဲ 

"စွမ်းအင်ကို မှန်ကန်စွာ အသုံးချပြီး လမ်းကြောင်းတည့်တည့်ဆီ ဦးတည်လိုက်မယ်ဆိုရင် ဘယ်လိုအရာကိုမဆို အောင်မြင်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။"

သူမဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းက သူမကို ဖြစ်စေချင်တဲ့ ပုံစံခွက်တိုင်းကို အန်တုပြီး သူမ တကယ်ဖြစ်ချင်တဲ့သူ ဖြစ်အောင် ရှင်သန်သွားခဲ့ပါတယ်။

NEXT